Οι πλημμύρες αποτελούν ένα καίριο ζήτημα τόσο στην Ελλάδα, όσο και σε ευρύτερο παγκόσμιο επίπεδο. Αναφορικά με την Ελλάδα, σύμφωνα με έρευνες, η χώρα αντιμετωπίζει αυξημένο κίνδυνο πλημμυρών λόγω της γεωγραφίας της και των κλιματικών μεταβολών. Στην Ευρώπη, η αλλαγή του κλίματος έχει επιδεινώσει τον κίνδυνο πλημμυρών σε πολλές περιοχές, με τις προβλέψεις να δείχνουν αύξηση της συχνότητας και έντασης των πλημμυρών.
Στην Ελλάδα, οι πρόσφατες πλημμύρες προκάλεσαν σημαντικές διαταραχές, ιδίως σε περιοχές όπως ο Βόλος και η Λάρισα, αναδεικνύοντας τις συνεχιζόμενες προκλήσεις της διαχείρισης των πλημμυρών και τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην περιοχή. Στο Βόλο, το σύστημα ύδρευσης υπέστη σοβαρές ζημιές, με αποτέλεσμα οι κάτοικοι της πόλης να έχουν παρατεταμένη έλλειψη πόσιμου νερού. Οι προσπάθειες για την αποκατάσταση των ζημιών και την παροχή βασικών ειδών πρώτης ανάγκης, όπως πόσιμο νερό και τρόφιμα, συνεχίζονται, με επίσημους φορείς και ομάδες εθελοντών να εργάζονται για να βοηθήσουν τις πληγείσες κοινότητες. Τα γεγονότα αυτά υπογραμμίζουν την αναγκαιότητα βελτίωσης των υποδομών και της ετοιμότητας για τον μετριασμό των συνεπειών τέτοιων φυσικών καταστροφών.
Επιπλέον, η Ελλάδα έχει επικριθεί για το γεγονός ότι δεν διαθέτει επικαιροποιημένα σχέδια διαχείρισης κινδύνου για τις πλημμύρες, όπως απαιτείται από τις ευρωπαϊκές οδηγίες. Η κατάσταση αυτή έχει οδηγήσει σε αυξημένο έλεγχο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τονίζοντας την ανάγκη να επικαιροποιήσει η Ελλάδα τις στρατηγικές της για την καλύτερη διαχείριση των κινδύνων πλημμύρας και την προστασία της ανθρώπινης υγείας, του περιβάλλοντος, της πολιτιστικής κληρονομιάς και της οικονομικής δραστηριότητας. Οι εν λόγω οδηγίες αποσκοπούν στη διασφάλιση καλών συνθηκών στα υδατικά συστήματα σε ολόκληρη την Ευρώπη και στη μείωση της ρύπανσης, αναδεικνύοντας την ευρύτερη ευρωπαϊκή δέσμευση για την προστασία του περιβάλλοντος και την ανθεκτικότητα στο κλίμα.
Ιστορικά, η Ανατολική Μεσόγειος, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, ήταν επιρρεπής σε καταστροφικές πλημμύρες, ενώ έρευνες δείχνουν σημαντική αύξηση των ακραίων πλημμυρικών φαινομένων τις τελευταίες δεκαετίες. Αυτές οι πλημμύρες δεν έχουν οδηγήσει μόνο σε απώλειες ανθρώπινων ζωών, αλλά έχουν επίσης βαθιές επιπτώσεις στις υποδομές, τις περιουσίες και τις κοινωνικοοικονομικές δραστηριότητες. Το πρότυπο αυτών των γεγονότων και η αυξανόμενη συχνότητα των ακραίων φαινομένων υπογραμμίζουν την επείγουσα ανάγκη για μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και προληπτικά μέτρα για τη μείωση των δυσμενών επιπτώσεων των έντονων καιρικών φαινομένων. Η κατάσταση αυτή υπογραμμίζει τη σημασία τόσο των εθνικών όσο και των διεθνών προσπαθειών για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που θέτει η κλιματική αλλαγή, με έμφαση στη βελτίωση της ανθεκτικότητας και των στρατηγικών αντιμετώπισης φυσικών καταστροφών όπως οι πλημμύρες.
Σε απάντηση στις αυξανόμενες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, η περιοχή της Μεσογείου αντιμετωπίζει αυξημένους κινδύνους πλημμυρών, απαιτώντας προηγμένες και βιώσιμες στρατηγικές διαχείρισης. Το AquaResilient Mediterranea: Promoting Flood Resilience (ARMED) αποσκοπεί να είναι μια καινοτόμος πρωτοβουλία σχεδιασμένη για να ενισχύσει την ανθεκτικότητα των περιοχών απέναντι σε αυτούς τους κινδύνους μέσω της δημιουργίας ενός Ευφυούς Πληροφοριακού Συστήματος (ΕΠΣ). Αυτό το ΕΠΣ ενσωματώνει μια εκτενή σειρά δεδομένων, περιλαμβάνοντας υδρολογικές, μετεωρολογικές, τοπογραφικές, χρήσεις γης, υποδομές, κοινωνικο-οικονομικές και ιστορικές πλημμυρικές πληροφορίες, μαζί με δεδομένα πραγματικού χρόνου, αξιοποιώντας αισθητήρες και τεχνολογίες Διαδικτύου των Πραγμάτων (IoT).
Ένα κεντρικό στοιχείο του Έργου αφορά την ανάπτυξη μιας ενοποιημένης βάσης γνώσεων για να καθοδηγήσει και να οδηγήσει στη σύσταση βελτιωμένων πρακτικών διαχείρισης κινδύνων πλημμυρών. Τεχνικές μηχανικής μάθησης έχουν αξιοποιηθεί προκειμένου να προταθούν μέτρα, δράσεις ή/και πολιτικές για την πρόληψη και αποτελεσματική αντιμετώπιση για τη μείωση δυσμενών επιπτώσεων ακραίων πλημμυρικών φαινομένων.
Το έργο έχει αναπτυχθεί σε στρατηγικούς τομείς:
- συλλογή και ενσωμάτωση δεδομένων
- ανάπτυξη Ευφυούς Πληροφοριακού Συστήματος (ΕΠΣ) έγκαιρης προειδοποίησης
- σύσταση μέτρων / δράσεων / πολιτικών / στρατηγικών για την αποτελεσματική πρόληψη και διαχείριση πλημμυρικών φαινομένων
- και δράσεις για τη συνεργασία, τη διάδοση και αξιοποίηση των αποτελεσμάτων.
Το ΕΠΣ είναι ευέλικτο και επεκτάσιμο, ώστε να εφαρμόζεται αποτελεσματικά σε διάφορα περιβάλλοντα. Η αποτίμηση της απόδοσής του γίνεται μέσω προσομοιωμένων σεναρίων πλημμυρών για την επιβεβαίωση της αξιοπιστίας και της αποτελεσματικότητάς του, ενώ επικεντρώνεται στις ανάγκες επιλεχθείσας πιλοτικής περιοχής στην Περιφέρεια Θεσσαλίας που έχει πληγεί από καταστροφικές πλημμύρες.
Αυτή η πρωτοβουλία χαρακτηρίζεται από μια συνεργατική προσπάθεια, με τη συμμετοχή επιστημονικών ιδρυμάτων και ιδιωτικών φορέων από διαφορετικές περιοχές της χώρας, ενώ θα επιδιωχθεί η εμπλοκή και η ενίσχυση της συμμετοχής ενδιαφερομένων μερών για τη διευκόλυνση της αποδοτικής υλοποίησης του συστήματος. Αυτή η συνεργασία είναι ικανή να βελτιώσει τους χρόνους και την αποτελεσματικότητα ανταπόκρισης στη διαχείριση κινδύνων πλημμυρών, ενισχύοντας έτσι την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή.